ابو القاسم سلطانى

15

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

بيماران پس از مراجعه به درمانگاه و گرفتن نسخه به داروخانه رفته و در مقابل تحويل نسخه داروى خود را دريافت مىكردند . بنابراين ايرانيان را بايد مبدع تشكيلات صحيح داروسازى بيمارستانى دانست . در اين مورد مقرراتى براى تهيه دارو وضع شده بود . با توجه به مراتب فوق تفكيك پزشكى و داروسازى از يكديگر در اين منطقه جهان از قرن هشتم ميلادى بوده است . با نفوذ فرهنگ مسلمانان و طب ايران به اروپا و تجديد حيات مدرسه پزشكى سالرنو و تاسيس دانشگاه ناپل توسط فردريك دوم در يك لحظه تاريخى به سال 1240 ميلادى فردريك دوم به داروسازان تبعه خود استقلال حرفه‌اى را اعطاء نمود و قوانينى براى اشتغال به حرفه داروسازى وضع گرديد . ماده 3 اين قانون استفاده اجبارى از يك كتاب داروسازى مجاز يعنى يك نوع فارماكوپه به منظور استاندارد نمودن و هم‌شكل نمودن داروها پيش‌بينى شده بود ولى عملا اولين فارماكوپه رسمى در دهم ژانويه 1498 به نام Nuovo receptaria در فلورانس انتشار يافت . اين فارماكوپه كتابى است در حدود 88 صفحه كه محتواى آن تماما بر مبناى داروشناسى آن زمان ممالك اسلامى بوده است . از قرن يازدهم تا آخر قرن نوزدهم تعدادى كتب پزشكى توسط پزشكان و داروسازان ايرانى تاليف شده كه جاى تحقيق و مطالعه كامل را دارد زيرا آثار پزشكان قرون اوليه هجرى به زبان لاتين ترجمه شده و كاملا بكر نمىباشد هرچند اين ترجمه‌ها و تحقيقات انجام‌شده خالى از نقص نمىباشد كه در اين دايره المعارف مورد بحث قرار مىگيرد ولى آثار نويسندگان بعدى كاملا قابل تحقيق و بررسى مىباشند به طورى كه آدولف فوناهن در كتاب منابع پزشكى ايران ذكر مىنمايد قريب 400 اثر پزشكى به زبان پارسى وجود دارد كه به قول پروفسور ادوارد برون " اين آثار بدون مطالعه و بررسى مانده و لازم است كه مطالعه عميقى بر روى آنها انجام گيرد " . تعداد كتب ذكرشده به مراتب بيشتر و بيش از هزاران كتاب مىباشد . مشهورترين پزشكان اين قرون عبارتند از فضل الدين ابو الخير بن على معروف به رشيد الدين پزشك و وزير غازان خان كه با تمام قدرت در احياء قدرت سياسى و معنوى ايرانيان كوشيد و تبريز را مركز اجتماع دانشمندان نمود و در اين زمان است كه دروس علمى به زبان فارسى داده شد و به قول دكتر سيريل اليگود در زمان وى مركز امپراطورى اسلام تبريز بوده مستوفى قزوينى نويسنده دايره المعارف نزهت القلوب ، ابو الفضل بيضاوى نويسنده كتب شريح منصورى كه نسخه منحصربه‌فرد آن در موزه بريتانيا است و ديگر كفايت منصورى است ، محمد حسين نوربخش بهاء الدوله مولف كتاب خلاصه التجارب ، مظفر الدين مولف كتاب طب شفائى است كه پايه كار محقق فرانسوى ژوزف لابارس در نوشتن كتاب Pharmacopoen Persia بوده است ، حكيم محمد مومن حسينى صاحب كتاب تحفه حكيم مومن ، نور الدين محمد عبد إله بن حكيم عين الملك شيرازى نويسنده كتاب الفاظ الادويه كه به انگليسى ترجمه شده و طب دارا شكوهى كه فقط دو نسخه از آن در كتابخانه ملى فرانسه و ديگر در كلكته موجود است ، حكيم محمد حسين عقيلى علوى خراسانى نويسنده كتاب مخزن الادويه و قرابادين كبير كه از جهت اضافات و ملحقات به خصوص گياهان هندى كامل‌تر مىباشد .